Overbooking ve Ardındaki Matematik – biliyomuydun.com

Overbooking ve Ardındaki Matematik

Seyahat 23 Haziran, 20:34'de eklendi

Bir uçak bileti aldınız ve check-in yapmak üzere havayolu şirketine gittiniz ama size uçakta yer olmadığı ve bir sonraki uçakla gitmeniz gerektiği söylendi. Bu durumu kendimiz yaşamamış olsak bile muhtemelen duymuşuzdur.

Bu yazı sizlere bunun sebebini açıklayacaktır. Bu durumu daha iyi anlatmak için olayı anlatmaya en temelinden başlayalım.

Hizmet sistemlerinde kurumlar, talebi yönetme stratejileri altında Rezervasyon/ Randevu sistemleri geliştirmişlerdir. Talep çoğu kez rastgele varışlar ve planlı varışlar olarak gruplandırılmaktadır. Rastgele gelişler kontrol edilemezken, planlı gelişler kontrol edilebilmektedir.

Dolayısıyla talebin olabildiğince düzgünleştirilmesi ve rastgele gelişlerin mümkün olduğunca Rezervasyon / Randevu gelişlerine dönüştürülmesi gerekmektedir. Böylece kapasite yetmemesi veya atıl kapasite oluşması gibi durumlardan kaçınılmaktadır.

Kurumlar neden Fazladan Satış yaparlar ve herkesin gelmesi durumunda ne olur?

Rezervasyon yaptırıp gelmeyen müşterilerin yerine derhal diğer bir müşteri yerleştirilemezse, bunun kurum için anlamı gelir kaybıdır. Bu duruma alınabilecek önlemlerden ikisi ise “Fazla yer ayırma” ya da “Fazladan Yer Satma (overbooking)”dır.

Havayolu ve otellerde yaygındır. Eğer tüm müşteriler gelirse zor durumla karşılaşılması kaçınılmazdır. Havayolu şirketleri bu durumda, biletini hediye etme, diğer bir uçuşa kadar otelde konaklama, hediye çeki, güven kaybı, gelecekteki tercihini etkileme gibi ceza maliyetleriyle karşılaşırken; oteller ise misafirlere yakın bir otelde konaklama imkanı, indirim hakkı, güven kaybı, gelecekteki tercihini etkileme gibi ceza maliyetleriyle karşılamaktadır.

Bir arkadaşınız sizi arayıp :

-Abi uçak doluymuş, şuan otelde havuzda kokteylimi içiyorum; ne oldu anlamadım baktım mutluyum sorgulamadım.

-Kızım uçakta yer kalmamış, 3 saat sonraki uçakla geleceğim ve 100 $ geri ödediler; şuan Lounge’da filtre kahvemi içiyorum gelince de bu paraya alışverişe çıkalım; annemlerin haberi yok, ezicez bu parayı.

gibi söylemlerde bulunuyorsa bilin ki Overbooking mağduru olmuştur, ne kadar mağdur denebilirse.

2005 yılında bu durum, zamanı olmayan, tanınmış bir kişiye yapılınca ne olmuştur bir de ona bakalım mı?

Haksızlığa 2 tazminat

Aras Kargo’nun sahibi Celal Aras ve eşi, okeyli bilete rağmen “uçakta yer kalmadı” diyen THY’ye dava açtı… 500 YTL tazminat kazandı. Bir yıl sonra aynı olay Aras’ın eşi ile çocuklarının başına geldi… Bu kez tazminat miktarı 1000 YTL oldu…

THY biletiyle zamanında uçamayan Aras ailesi kurumu iki kez mahkemeye verdi. Yargıtay tazminata hükmetti. 

Uçak yolculuğu yapmak için bilet satın aldınız. Havaalanına zamanında geldiniz ama size uçakta yer olmadığını bir sonraki uçakla seyahat edeceğiniz söylendi. Razı gelmekten başka çareniz yok mu sanıyorsunuz? Hayır var.

Yargıtay’ın birkaç ay önce verdiği karara göre biletinizdeki saatte uçmak sizin en doğal hakkınız. Hatta uçak şirketi hakkında tazminat davası açıp kazanabilirsiniz, tıpkı Aras Ailesi’nin yaptığı gibi.

Aras Ailesi’nin başlattığı hukuk mücadelesi altı yıl öncesine dayanıyor. Aras Kargo’nun sahibi Celal Aras eşi Meral Hanım ile birlikte Adana’dan İstanbul’a gitmek için THY’den bilet alır.Uçuş saatinden 45 dakika önce havaalanında hazır oldukları halde THY yetkilileri uçakta yer olmadığını söyleyerek bir sonraki uçuşla gönderileceklerini belirtir.

THY KENDİNİ SAVUNDU

Havaalanında üç saate yakın bekleyen Celal ve Meral Aras çifti bu konuda razı olmaktan başa yapabilecekleri ne olduğunu araştırır ve Türk Hava Yolları’na tazminat davası açar. Celal Aras THY’nin sorumsuz davranışı nedeniyle büyük üzüntü duyduğunu, gereksiz yerehavaalanında bekletildiklerini ve seyahat özgürlüklerinin kısıtlandığını, iş randevularına geç kalıp zarara uğradığını öne sürerek eşi ve kendi için birer milyar lira tazminat talep eder.

THY’nın bu şikâyet karşısında verdiği cevap ilginç; THY, tüm havacılık şirketlerinde yoğun olan sezonlarda fazla rezervasyon yapılmasının zorunlu olduğunu, davacıların bu nedenle yer yokluğu ile karşılaştıklarını ileri sürerek tazminat talebinin yersiz olduğunu ileri sürerek davanın reddini ister.

Ama dava reddedilmez. Yargıtay 11. Hukuk Mahkemesi’nde dava son noktaya geldiğinde THY, Celal ve Meral Aras’a 250’şer milyon lira tazminat ödemeye mahkum olurlar.

VATANDAŞ HAKKINI BİLMİYOR

Yargıtay’ın verdiği kararın üzerinden bir yıl geçmeden bu kez Meral Aras kızı ve oğlu ile İzmir’e yine THY ile uçmaya karar verir. Ve yine aynı olayla karşılaşır. Yetkililer, yer olmadığı bir sonraki uçuşla gönderileceklerini söyler. Havaalanında üç saate yakın bekledikten sonra İzmir’e giden aile bir kez daha mahkeme yoluyla THY karşısındadır.

Yargıtay’ın kararına göre Meral Aras’a ikinci kez aynı olayı yaşadığı için 500 YTL, kızı ve oğluna 250’şer YTL verilmesini uygun görüldü. Aras Ailesi’nin avukatlığını yapan Veysel Uçum tazminatların sembolik olduğunu söylüyor ama bunları birer emsal karar niteliği taşıdığının da altını çiziyor.

Bu zamana kadar satın aldıkları biletleri olmasına rağmen saatinde uçamayan vatandaşların haklarını bilmediğini, bu kararın hakları bilmek açısından önem taşıdığını söylüyor.

Sonat BAHAR – 06-11-2005 – Sabah


Aras Kargo’nun sahibiyseniz ve toplantıya yetişemiyorsanız böyle haber olabiliyorsunuz tabi. 

Peki  kaç tane fazladan rezervasyon yapılacağına nasıl karar verilir?

Bunu bir örnekle açıklayalım.

Geçmiş dönemlerin verilerinin ayrıntılı incelemeleri sonucunda oluşturulan olasılık tablosu aşağıdadır.

Odanın boş kalması 40 TL’lik bir kayıp oluştururken, fazladan rezervasyon yapılan müşteri gelirse ceza maliyeti de 100 TL olacaktır.

Beklenen vazgeçme sayısına göre fırsat kaybı aşağıdaki gibi hesaplanır.

0 (0.07) + 1 (0.19) + 2 (0.22) + … + 8 (0.02) + 9 (0.01) = 3.04

Gece başına beklenen fırsat kaybı = 40 x 3.04 = 121.60 TL olmaktadır.

Burada beklenen minimum kayıp 87.8 TL olarak bulunmuştur. Geçmiş veriler ve matematik bilimi kullanılarak fazladan 2 rezervasyon yapılması durumunda :

121.60 – 87.8 = 33.8 TL gece başına kazanç sağlanacaktır.

Evet arkadaşlar havayolu ve otel gibi kurumlarda bu stratejinin uygulanmasının bir sebebi var ve bunun altında yatan sebep de kabaca budur. Yerimiz kalmadı o yüzden sizi bir sonraki uçağa kadar otelimizde ağırlamak isteriz dendiğinde, saunada keyif yaparken kurumun zarara girdiğini düşünüp, kurum için üzülmenize gerek yok, bakın sizlere hem matematik hem bilgi hem de mutluluk veriyoruz.

Ali Yılmaz – zmlyali@hotmail.com

Kaynak: https://www.courses.psu.edu/hr-im/hr-im350_wxl146/inv/1413.htm

Yorumlar

Henüz hiç yorum yapılmamış.