Filozofları Tarih Boyunca Tartışmaya İten İlginç Bir Konu: Theseus’un Gemisi

Mevzubahis paradoks olduğu zaman kendisinden mutlaka bahsedilen gemi. şimdi olay şu:

bu mitolojik devirlerde theseus diye bir adam/ kral/ komutan var. bu herifin bir gemisi var, sayısız savaş yaşıyor vs. vs. şimdi uzatmanın manası yok. bir gün bizim bu theseus denen herif gemisine bakıyor “lan bunun şurası eskimiş, şunu hemen değiştireyim” diyor ve hemen yeni parça ile eskiyi değiştiriyor, sonra başka bir gün başka bir parça gözüne ilişiyor “la olm, bu da eskimiş, şunu da değiştireyim” diyor ve hemen yenisi ile değiştiriyor, daha sonra, gel zaman git zaman, yok dümeni, yok çapası, yok kamarası diyerek, gemide değiştirmediği tek bir parça bırakmıyor, daha sonra bu eski gemiden söktüğü parçalara bakıyor “la olm, bunlardan bir gemi olur” diyor ve eski gemiden söktüğü parçaları yeniden birleştiriyor ve yeni bir gemi daha ortaya çıkarıyor.

1- hangi gemi theseus’un gemisi?
2- hangi gemi theseus’un yeni gemisi?

(olaya bak, işiniz gücünüz yok, karı yok, çoluk çocuk dırdırı yok, asgari ücret derdi yok, o felsefe senin bu sosyoloji benim oynamış durmuşsunuz)

Detaylı olarak Wikipedia’da aynen şöyle yazılmıştır;

Theseus’un gemisi, felsefede bir paradoks.

Plutark’ın aktardığı Yunan efsanesine göre, Girit’ten muzaffer dönen Theseus’un gemisi Atina’da hatıra olarak uzun süre muhafaza edilir. Zamanla geminin tahtaları çürüdükçe yenileriyle değiştirilir. Öyle ki, bir gün geminin değiştirilmedik hiçbir parçası kalmaz. Bu durumda gemi hala Theseus’un gemisi sayılır mı, yoksa başka bir gemi haline mi gelmiştir? Gemi, antik filozoflar için tartışma konusu olur

Theseus’un gemisi, filozofları tarih boyunca uğraştıran bir konudur. Paradoksun çözümü için çeşitli öneriler ortaya atılmıştır.

Heraklitos’a göre, varlıklar sürekli değişmektedir. Bu nedenle yukarıdaki konu bir paradoks değildir, Theseus’un gemisi daha Atina’ya vardığı günün ertesinde farklı bir gemi olmuştur.

Aristo’ya göre bir varlığı tanımlayan dört neden vardır. Şekilsel neden veya şekil, bir varlığın görünüşü, tasarımıdır. Maddesel neden, maddesidir. Aristo’ya göre bir şeyin neliğinişekilsel neden tanımlar, dolayısıyla Theseus’un gemisi, aynı gemi olarak kalmıştır, zira şekli değişmemiştir. Aristo’nun diğer bir nedeni nihai neden veya maksattır. Theseus’un gemisinin tahtaları değişse de maksadı (Theseus’u taşımak) değişmemiştir, hala aynı gemidir. Son olarak etkin neden bir şeyin kim tarafından ve nasıl yapıldığıyla ilgilidir. Örneğin, bir geminin hangi tür ustalarla, ne tür aletlerle yapıldığı. Theseus’un gemisini ilk yapan ustalar ve onların aletleri, gemiyi onaranlarla aynı olduğu için, bu neden açısından da gemi aynı kalmıştır.

Geminin hala Theseus’un gemisi olduğunu söyleyenlere karşı ikinci bir soru daha ortaya atılmıştır: Değiştirilen tüm parçalar bir tarafta saklansa ve bunlar kullanılarak ikinci bir gemi yapılsa, bu Theseus’un gemisi olur mu?

Theseus’un gemisi, modern hukuktaki bazı sorunlarla ilgilidir. Örneğin, Theseus’un bir gemisi yerine otomobili olsaydı, tüm parçaların değişmesi ruhsat ve sigortayla ilgili sorunlar doğuracaktı. Araçların şasi numaraları en belirleyici unsur olarak ruhsatın üzerine kaydedildiğine göre, hukuksal açıdan şasi numarasının değişmesi, aracın değişmesi anlamına gelir mi? Theseus’un şasi numarası değiştirerek yeni bir araca sahip olduğu öne sürülürse, yeniden alım-satım vergisi ödemesi gerekir mi? Şasi değişiminden önceki sigorta poliçesi hala geçerli olur mu?

Paradoksun kişilik sorunuyla da ilgisi vardır. Tüm organları zamanla nakledilerek yenilenmiş bir insan, başlangıçtakiyle aynı kişi midir? Hayatımız boyunca vücudumuzdaki tüm atomlar doğal bir şekilde yenileriyle değişse, bu hayatı sürenin tek bir kişi olduğu söylenebilir mi?

Kaynak: https://tr.wikipedia.org/