Kağıdın Binbir Şekli: Origami

İnsanlık tarihine barut, pusula ve matbaa gibi büyük buluşlarıyla imza atan Çin’in, dünyaya verdiği en büyük hediyelerinden biridir kağıt… Binlerce yıl önce icat edilerek, dünya kültürünün oluşmasına öncülük eden kağıtla beraber pek çok sanatta ortaya çıkmış. Tek malzemesi kağıt olan ve yüzlerce çeşit figür kullanılan origami, bu sanatların en eskilerinden biri.

Anavatanı Çin olan origaminin, doğruluğu kesin olmamakla birlikte, çeşitli kaynaklarda ilk defa MS.105 yılında Ts’ai Lun tarafından yapıldığı iddia ediliyor. Asıl gelişimi ise rahipler tarafından Japonya’ya gelmesiyle başlıyor. Origami kelimesi Japonca’da katlamak anlamına gelen “Ori” ve kağıt anlamına gelen -aynı zamanda Tanrı ve ruh kelimeleriyle sesteş olan- “Kami” kelimelerinin bir araya gelmesiyle ortaya çıkmış.

Japonya’da origami “Heian Dönemi”nde  (794-1185) kullanılmaya başlanmış. Ancak bu dönemde, kağıt çok pahalı olduğu için daha çok zengin sınıfa hitap etmiş ve dini törenlerde kullanılan bir sanat haline gelmiş. Ancak Muromachi Dönemi’nde (1338- 1573) yaygınlaşarak daha geniş kitlelere ulaşmış. O dönemde yazılı bir kaynak olmadığı için, bu sanat varlığını, babadan oğula geçerek sürdürmüş. Hakkında günümüze dek ulaşan pek çok bilgi ise Edo Dönemi’nde (1603-1867) elde edilmiş. Origami deyince akla gelen ilk isimlerden biri olan Tokyolu Akira Yoshizawa, origami tariflerinde kullanılan sembolleri icat ettiği gibi, konuya ilişkin pek çok kitap da yazmış.

Japonya’da 1000 turna katlamak bir gelenek halini almış.  Her şey Hiroşima’ya insanların yaşamlarını alt üst eden atom bombasıyla başlamış. O sıralarda iki yaşında olan Hiroşimalı Sadako Sasaki, bu korkunç olaydan sağ olarak kurtulsa da 12 yaşında lösemiye yakalanmaktan kurtulamamış. Ancak hemen pes etmeyerek, atalarının eski bir inanışı olan, 1000 turnayı katlamaya başlamış. Çünkü turnaları katladığı zaman iyileşeceğine ve dünyaya barışı getireceğini inanıyormuş. Yaptığı her bir turnanın kanadına da barış mesajları yazmış. Küçük Sadako’nun ömrü 1000 turna katlamaya yetmeyerek 644 tane yapabilmiş. Arkadaşları, küçük kızın dileğini yerine getirmek için, onun kaldığı yerden devam etmiş. Bu tırajik hikaye kısa zamanda Hiroşima’ya ardından da bütün Japonya’ya yayılarak bir gelenek haline almış. Sadako’nun anısına Hiroşima’ya kollarında turna olan küçük bir kız heykeli dikilmiş. Üstüne de Sadako’nun şu sözleri kazınmış: “Bu bizim çığlığımız, bizim duamız, tüm dünyada barış…” Her yıl Japonlar, atom bombasının atıldığı 6 Ağustos’ta, bu anıtı ziyaret ederek dünyanın dört bir yanından gönderilen rengarenk binlerce turnayla süslemeye başlamışlar.

Origami, zamanla Japonya sınırlarını aşarak Arap ülkelerinde yaygınlaşmış. Ancak İslam’da insan ve hayvan figürlerinin yapılması yasak olduğu için, daha çok desen çalışmaları ve geometrik formlar içeren parçalı origami çalışmaları yapılmış. Endülüs Emeviler’i aracılığıyla İspanya’ya kadar uzanmış. Origami anavatanında çok uzaklarda olan İspanya’da çok sevilerek hemen benimsenmiş. En önemli temsilcisi de yazar ve felsefeci  yazar ve felsefeci Miguel Unamuno olmuş. Hatta “Unamuno” adlı  ilk origami okulunu da açmış. Origami Güney Amerika’ya kadar uzanarak, özellikle Buenos Airesliler’in de gözdesi olmuş. Böylece hemen her ülkede bilinen ve kabul edilen bir sanat haline gelmiş.

ball  Kağıdın Binbir Şekli: Origami ball

KLASİK VE PARÇALI ORİGAMİ

Origamiye gönül verenler için kağıt büyük önem taşır. Hatta bununla ilgili çeşitli kurallar da getirmişler. Kağıdı kesmeyecek, yapıştırmayacak, boyamayacak, çizmeyecek ve yırtmayacaksın.

Bu geleneksel Japon el sanatının klasik ve parçalı olmak üzere iki çeşidi bulunuyor. Tek parça kağıt kullanılan klasik origamiyle genellikle hayvan ve eşya figürleri yapılıyor. Birbirinin eşi parçaların bir araya gelip birleştirilmesiyle oluşturulan parçalı origamiyle ise, daha çok geometrik figürler yapılıyor.

Her ne kadar origami, Japonların geleneksel el sanatlarından biri olarak karşımıza çıksa da, çocukların gelişimi için faydalı olan etkili bir eğitsel araçtır aynı zamanda. Deneme yanılma yoluyla defalarca yapıldığı için, çocuklarda şematik öğrenme için iyi bir örnek.

Origami öğrenmek isteyenler için özellikle çocuklara hitap eden çeşitli kitaplar bulunuyor. Yetişkinler ise, origami yapımının aşama aşama göz önüne serildiği web sitelerinden faydalanabilir.

Binlerce yıllık köklü bir geçmişe sahip olan origami alanında özellikle son 25 yıldır pek çok yenilik yapılmış. Klasik hayvan figürlerine bacaklar ve dişler eklenmiş ya da guguklu saat veya İsviçre çakısı gibi güncel nesnelerin figürleri de yapılmaya başlanmış.

 Mine Yagıcı Çiftci – Matematiksel