Yıldırımların Efendisi: Nikola Tesla

Elektrik denildiğinde akla ilk Edison gelir. Radyo denildiğinde ise Marconi. Ancak bir isim daha var, kitaplarda adı pek sıklıkla anılmayan.  Adı Nikola Tesla ve kendisi “Yıldırımların Efendisi”

Bir dönem dünyanın en bilinen birisiydi,buluşları, Amerika’nın güçlü bir sanayi ülkesi haline gelmesinde etkili oldu. Fikirleri, milyar dolarlık şirketleri ortaya çıkardı. Ve kafası asla ticarete yatmayan bu deha, başkaları onun buluşlarıyla servet yaparken beş parasız yaşadı ve öldü.

Nikola Tesla, Sırp bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası bir Ortodoks rahibiydi ve kendisi gibi oğlunun da bir rahip olmasını umuyordu.O hayalgücünü kendisi gibi bir mucit olan annesinden almıştı.

Hayatı 17 yaşında koleradan ölümün sınırına geldiğinde değişti aslında. Çünkü babası oğlunun son isteği olan mühendislik okuma arzusunu, belki de asla gerçekleşmediğini düşündüğü için onayladı, ama Tesla ölüme yenilmedi.1877 senesinde, 21 yaşında yüksek okul öğrenimine başladı. Ve aklı elektrik ilmine takıldı.

1831 yılında, Michael Faraday, elektrik üretimini mümkün kılacak olan elektromanyetik indüksiyon prensibini keşfetmişti. Bu aslında AC elektrik akımlarının keşfiydi. Bu esnada Amerika’da, Thomas Edison vakum tüpleriyle deneyler yapmaya başlamış ve 1878 yılında, ilk ticari amaçlı akkor ampulü üretmişti.

tesla_edison  Yıldırımların Efendisi: Nikola Tesla tesla edison

Tesla 1884’te hayallerine yaklaşmak için New York’a taşındı. Cebinde, Edison’un Avrupa’daki iş arkadaşlarından biri olan Charles Batchelor’un referans mektubunu taşıyordu.

Sevgili Edison, iki büyük deha tanıyorum. Bunlardan biri sensin. Diğeri de bu genç adam.

New York şehrinin 1870’lerin sonundan bu yana elektriği mevcuttu. 1882 yılında Edison, Manhattan yakınlarında kendisinin ilk DC elektrik santralini kurmuştu. Fakat kurulan sistem, mükemmelden çok uzaktı. Şehirde sıklıkla yangınlar çıkıyor, sokaklarda ayaklarından elektrik şoku alan atlar kaçışıyordu.

Edison tüm işini, doğru akım sistemi üzerine kurmuştu. Zaten çalışan bir AC motor, o güne kadar hiç yapılmamıştı. Farklı mizaçlarına rağmen, Edison, DC jeneratörlerinin performansını artırması için Tesla’yı işe aldı ve başarılı olursa kendisine 50,000 dolar verileceğini vadetti. Tesla görevini başarıyla tamamladığında Edison’dan aldığı cevap ceketini alıp çıkmasına ve o günden itibaren giderek şiddetlenecek çatışmalara neden olacaktı.

Biz Amerikalıların mizah anlayışını pek bilmiyorsunuz sanırım, Bay Tesla

Tesla gururunun bedelini ağır ödedi. 1 yıl boyunca Edison’un yer altı kabloları için kazılarda çalıştı. Ancak AC motorunu geliştirmekte kararlıydı. Bir grup yatırımcının yardımları ile Edison’un bürosundan birkaç blok ötede bir laboratuvar açtı. Burada, yedi yıl önce hayalini kurduğu motorun ilk örneğini oluşturmaya başladı. Bununla birlikte, günümüzde de kullanılan AC güç üretim ve iletim sisteminin tüm bileşenlerini geliştirdi. Mayıs 1888’de Tesla, motorunu Dünya’ya tanıtmaya artık hazırdı. Nikola Tesla, sonraki beş yıl içerisinde toplam 22 ABD patenti ile ödüllendirildi.

Tesla’nın icatlarındaki büyük potansiyeli fark eden az sayıda insandan biri George Westinghouse idi. Tesla’nın laboratuvarını ziyaret etmiş ve alternatif akım ile ilgili patentlerin tamamı için ona bir teklifte bulunmuştu. Tesla’nın herhangi bir icadı ile üretilecek her bir beygir gücü için, 2.50 dolarlık bir imtiyaz hakkı. Diğer mucitlerin hayranlık ve gıpta ile seyrettiği genç Sırp zenginliğin ve şöhretin kapılarını aralıyordu bu sayede.

1880’lerin sonlarında Edison, Westinghouse ve Tesla tarafından geliştirilmekte olan alternatif akım sistemine karşı basında bir red kampanyası başlattı. Bu, “Akımların Savaşı” olarak anılır. Edison çalışanları gösterilerde hayvanları elektrik akımı ile öldürüyor ve halka, alternatif akımın risklerini kanıtlamaya çalışıyordu. Ancak Şikago’daki Kolombiya Sergisi açılışı bu savaşının akışını değiştirdi.

tesla-edison-dc-ac  Yıldırımların Efendisi: Nikola Tesla tesla edison dc ac

Kolombiya Sergisi Dünya’nın elektrik ile aydınlatılan ilk sergisidir. Bu aydınlatma sistemi için The Edison Company, Thomson-Houston Company birleşip, 1892 yılında General Electric Company’yi kurdul. Ancak istedikleri rakam Westinghouse’ın teklifinin iki katı olunca ihale Westinghous’ta kaldı ve bu Tesla’ya kendini dünyaya tanıtması için bir fırsat tanıdı. 1 Mayıs 1893’te,  ABD Başkanı Grover Cleveland’in düğmeye basışıyla birlikte tüm fuar alanı, göz kamaştırıcı ışıklarla aydınlanıvermişti. Elektrik makinelerinin bulunduğu geniş salonda, izleyiciler tüm bunların Tesla-Westinghouse sistemi ile gerçekleştirilebildiğini görebiliyordu.

Ancak bu Tesla için başlangıçtı aslında. Onun çocukluğundan beri hayallerini süsleyen daha büyük bir proje vardı. Niagara Şelâlelerinin gücünden yararlanarak elektrik elde etmek.  İngiliz Fizikçi Lord Kelvin, şelâlenin gücünden faydalanabilmenin yollarını arayan uluslararası bir komisyonun başkanlığını yürütüyordu ve çağlayandan alternatif akım ile güç üretebilmek için Westinghouse Electric ile bir sözleşme imzalandı. 1896’da, sistem devreye sokuldu. Niagaranın suları mevcut 3 jeneratörün şaftlarına bağlı su tirbünlerini döndürmeye başladı. Bu elektrik çağının başlangıç anıydı aslında. Jeneratör sayısı birkaç yıl içinde 10’a çıkarıldı. Yüzyılın sonuna kadar New York şehrinin güç hatları 580 kilometreye kadar genişlemişti. Akımların savaşı sona ermişti ve kazanan Tesla olmuştu.

nfhp-plantlg  Yıldırımların Efendisi: Nikola Tesla nfhp plantlg

Başarılarına rağmen  Westinghouse’un şirket kaynaklarının genişletilmesi konusunda aşırıya kaçışı şirketi maddi güçlüklerle karşı karşıya getirmişti. Şirketi kurtarmak adına Tesla, imtiyaz hakkından vazgeçtiğini açıkladı. Artık bağımsızdı. Yeniden laboratuvarında çalışmalar başladı.Ve günümüzde “Tesla bobini” olarak bilinen  bir alet icat etti.

Tesla toplumun ilgisini çalışmalarına çekebilmek ve birazda fon desteği alabilmek için bu bobin yardımı ile çeşitli gösteriler yapmaya başladı. Hani şu hepimizin tanıdığı müthiş fotoğraflar o gösterilerde çekilmiştir çoğunlukla. Gösterilerde ellerindeki lambaları yakmak ya da kabloları eritmek isteyen davetlilerin, vücutları üzerinden binlerce volt elektrik geçirmelerine izin veriyordu. Mark Twain, Teslanın bir hayranı ve  her zaman için gönüllü bir denekti.

tesla_2  Yıldırımların Efendisi: Nikola Tesla tesla 2Tesla, yüksek frekanslar ile neon ve florasan ışıklandırmanın ilk örneklerini geliştirdi. Ayrıca ilk X-Işını fotoğraflarını da çekti. Fakat kablosuz olarak, elinde taşıdığı vakum tüp aydınlandığında diğer tüm buluşları önemini yitirdi çünkü bu enerjinin kablosuz iletiminin mümkün olduğunun kanıtıydı.

Tesla bunlarla uğraşırken 1888’de Alman fizikçi Heinrich Hertz yüksek frekanslı akımların uzaya, elektromanyetik dalgalar ya da radyo dalgaları yaydığını ispatlamıştı. Hertz ilk radyo vericisini ve alıcısını üretmiş ve bir yerde ürettiğiniz elektrik sinyalini, aralarında hiç bir şey olmadan başka bir yerde tespit etmenin mümkün olduğunu göstermişti.

Ancak Tesla’nın aklı annesinin de kaybıyla iyice karışmıştı. İnsanların, yüksek frekanslı beyin dalgalarına uyumlandıkları zaman, birbirleriyle telepatik olarak iletişim kurabileceğine inanmaya başlamıştı. Belki bunu ispatlayamadı ama deneyleri sırasında Tesla bobinlerinin aynı frekansta rezonans edecek şekilde uyumlandığında güçlü radyo sinyalleri gönderdiğini ve aldığını fark etti. Bir hatırlatma, frekans uyumlaması, tüm radyo ve televizyon yayınlarının kilit noktasıdır.

1895 yılının başlarında, Tesla’nın laboratuvarının bulunduğu binada yangın çıktı ve her şeyi yandı. Bir ömür harcadığı çalışmalarının yok olması Tesla için tam bir yıkımdı. Ancak o sırada İngiltere’de, Guglielmo Marconi isimli genç bir İtalyan deneycinin telsiz, telgraf için bir cihaz üretmesi Tesla’yı kablosuz iletişim sistemini tamamlamaya zorladı. Bu başarıyı başkasına kaptırmaya niyeti yoktu çünkü. Tesla tarafından 1897’in Eylül ayında alınan patent, radyo için temel teknolojiyi teşkil etmektedir. Fakat Tesla’ya, bu buluşu için hak ettiği itibarın verilmesi 50 yıl almıştır.

Bu esnada, Marconi İngiltere’nin Salisbury Ovası’nda bir sinyali 8 kilometre kadar uzağa gönderebilme başarısını göstermişti. Altta kalmak istemeyen Tesla, tamamıyla yeni olan bir buluşunu tanıtmaya karar verdi. Özel olarak inşa edilen bir havuzda, üzerine kablo bağlanmamış küçük bir mekanik botun, mucit tarafından kontrol edildiğini gören sponsorlar, şaşkına dönmüştü. Bu, dünyanın ilk radyo kontrollü cihazıydı.

1899 yılında Tesla, bir dizi gizli deneyi gerçekleştirmek üzere Kolorado Springs’e gitti. Şehrin hemen dışında bir deney istasyonu kurdu. Dante’nin Inferno’sundan alıntıladığı İtalyanca bir metni ahşap yapının girişine asmıştı.

“Buraya giren herkes, tüm umutlarını dışarıda bıraksın.

O sıralar çalışmalarını yıldırımlara odaklamıştı. Çünkü yıldırımlarda olup biten şey, elektriğin bir yerden başka bir yere iletiliyor olmasıydı. İstasyonunda Dev Verici olarak adlandırdığı Tesla bobininin inşasına başladı. Bakır yapraklı bir küreyle taçlanmış 44 metrelik bir anten. Tüm istasyon aslında, yıldırım üreten bir makineye dönüşmüştü.

Tesla vericisini test etmeye kalktığında bobinden devasa büyüklükte elektrik huzmeleri fırlamaya başladı, binanın tepesindeyse 30 metreden uzun yapay şimşekler oluşmuştu. Bir anda, yıldırım kesiliverdi ve tüm Kolorado Springs karanlığa gömüldü. Deney, bölgesel güç tedarikçisinin jeneratörlerinde yangına sebep olmuştu.

Nikola-Tesla-1  Yıldırımların Efendisi: Nikola Tesla Nikola Tesla 1

6 ay daha deneylerine devam eden Tesla 7 Ocak 1900 günü, New York’a geri döndü. Tesla, Century Magazine dergisine sansasyonel bir makale yazdı. Makalesinde Güneş’in enerjisinden bir anten ile faydalanmanın yollarından bahsetti. Elektrik enerjisiyle hava koşullarının kontrol edilebileceğini ileri sürdü. Makinelerin sayesinde, savaşların kısa sürede ortadan kaldırılacağı tahmininde bulundu. Ve tüm ulusları birleştirmek için küresel bir kablosuz iletişim sistemi önerdi. “Kablosuz” tamamıyla uygulandığı zaman Dünya, her bir hücresine yanıt verebilen kocaman bir beyne dönüşecekti. Fakat mucidin asıl hayali endüstriyel seviyedelerdeki elektrik gücünü kablosuz olarak iletebilmekti.

1900 yılının yazında, Tesla Long Island’a taşındı ve Wardenclyffe adlı dev bir kule ve tesisin inşasına başladı. Bu sırada Marconi bir adım daha ileri giderek meşhur “S” harfini Atlantik’in öbür ucuna gönderdi.  Marconi’nin sistemi yalnızca çalışmakla kalmıyordu, aynı zamanda ucuzdu da. Bu durumda Teslanın yatırımcılarının olaya şüphe ile yaklaşmasına neden oluyordu. Sonuç olarak yatırımcı Pierpont Morgan Marconi’yi destekleme kararını verdi.

Tesla's Wardenclyffe Tower  Yıldırımların Efendisi: Nikola Tesla Teslas Wardenclyffe Tower
Tesla’s Wardenclyffe Tower

Wardenclyffe, Tesla’nın kariyerinde bir dönüm noktası olmuştu. Tutkusu yüzünden Tesla başarısız olmuştu. 1904 yılında Birleşik Devletler Patent Ofisi, önceki kararlarını aksi yönde değiştirdi ve radyo için Marconi’ye bir patent verdi. Marconi hakkındaki basit gerçek sinyallerin iletimi için Tesla’nın sistemini kullandığı ve bu fikirleri kendisinin geliştirmiş olduğunu iddia ettiğidir.

Bir yıl sonra, Tesla’nın temel alternatif akım patentlerinin süresi dolmuştu. Dünya’ya güç sağlayan bu buluşlar artık herhangi bir bedel ödenmeksizin herkesçe kullanılabilirdi. İşini idame ettirebilecek parası kalmayan Tesla, yapayalnız bir dünyanın içine sürüklenmeye başlamıştı. Tesla’nın geçirdiği bunalım 1909 senesinde, Marconi’nin  bir Nobel ödülü ile ödüllendirilmesi sonucu, öfkeye dönüşmüştü.

Marconi Nobel ödülünü, Tesla’nın kesinlikle kendine ait olduğunu düşündüğü çalışması ile almıştı. 1915’te, Nobel ödülü Tesla’nın hayatına bir kez daha girmişti. İsveç hükümeti, gelecek hafta dağıtacağı Nobel ödüllerinin sahiplerini şöyle kararlaştırdı: Fizik: Thomas A. Edison ve Nikola Tesla.

Guglielmo Marconi  Yıldırımların Efendisi: Nikola Tesla Guglielmo Marconi
Guglielmo Marconi

Fakat bir hafta sonra ödül, ‘X-Işınları’ ve ‘Kristal Yapı’ ile ilgili çalışmalarından William H. Bragg’e verilmişti. Bu durumun sebebi  kesin olarak açıklanmadı. Bir söylentiye göre Tesla, ödülü Edison ile paylaşmayı reddetmişti.

Nobel ödülünün Tesla’nın hayatında çok şey değiştirebileceği aşikardı. Nikola Tesla’nın, $935’lık ödenmemiş vergi borcu sebebiyle hakkında açılan davada yeminli olarak verdiği ifadede meteliğe kurşun attığını ve kredilerle ayakta durmaya çalıştığını söyledi. Çoktan hak etmiş olduğu itibarını kendisine iade etmek adına Amerika Elektrik Mühendisleri Enstitüsü Tesla’yı, seçkin ödülleri olan Edison Madalyası ile ödüllendirmeye karar verdi. Fakat sunum gecesi, onur konuğu ortalarda yoktu. Tesla’yı New York Halk Kütüphanesinin karşısındaki sokakta, güvercinleri beslerken buldular. O gece, madalyasını kabul etmeye sonradan ikna edilen Tesla kablosuz güç aktarımını sağlayacak buluşunu tamamladığını duyurdu.

18dxhsyfcsmjijpg  Yıldırımların Efendisi: Nikola Tesla 18dxhsyfcsmjijpgEdison, 1931 yılında ölmüştü. Aynı yıl, Tesla yeniden hayata dönmüştü. Arkadaşları, 75. yaş günü için ona kutlama hazırlamışlardı. Time dergisi, kapak sayfasını onun resmine ayırmıştı. Dünyanın dört bir yanındaki bilim adamlarından takdir mektupları yağıyordu. Bu ilgiden oldukça hoşlanan Tesla, bir basın toplantısında bütünüyle yeni bir güç kaynağı keşfettiğini duyurdu. Bu, teleforce adı verilen, insan yapımı bir tür yıldırımdı. Tesla, Kolorado Springs’teyken bu fikir üzerine deneyler gerçekleştirmişti şimdi ise hayata geçirmek istiyordu.

Tesla bu fikri Almanya’nın muhalifi devletlere satmaya çalıştı. Ancak başarılı olamadı. Nazilerin Yugoslavya’yı kuşatmasıyla Tesla, eski ülkesine bir ışın silahı satma teşebbüsünde bulundu. Ona göre dokuz adet istasyona ihtiyaç vardı. Dördü Sırbistan, üçü Hırvatistan ve iki tanesi de Slovenya için. Ancak bu fikri kabul görmedi kimse onu ciddiye almadı.

Savaşa karşı olan nefretim, bana babamdan mirastı ve sökülüp atılamazdı. Savaş, güçlüyü zayıf kılarak değil, güçlü yahut zayıf her ulusu kendini savunabilecek düzeye getirerek sona erdirilebilir.

1937’de Tesla Westinghouse tarafından kirası ödenen oteldeki odasından ayrılıp güvercinlerini beslemek üzere yola koyulmuştu ki bir taksi kendisine çarptı. 3 kaburgası kırılmıştı, 81 yaşındaydı ve iyileşmesi çok zaman aldı.

1942 kışında, Tesla’nın ölüm haberinin eli kulağındaydı. O yine de ışın silahı konusunda Birleşik Devletler’in ilgisini çekmeye çalıştı. Tesla’nın planlarını değerlendirmek üzere, 8 Ocak 1943 günü Beyaz Saray’da, üst düzey yetkililer arasında bir görüşme ayarlandı. Fakat toplantı asla gerçekleşemedi. 87 yaşında ünlü mucit tek başına otel odasında yokluk içinde hayata gözlerini yumdu.

tesla_ölüm  Yıldırımların Efendisi: Nikola Tesla tesla  C3 B6l C3 BCm

İronik bir şekilde, ölümünden yalnızca beş ay sonra ABD Yüksek Mahkemesi, Marconi’nin patent unsurlarının geçersiz olduğunu duyurdu. Bu karar, radyonun temel teknolojisi için patent önceliğinin Nikola Tesla’ya ait olduğunu tasdikledi.

Tesla’nın ölümünün ardından, güçlü bir silah icat etmiş olabileceğine dair korkular, hızla yükselmeye başladı. . ABD Yabancı Mülkiyeti Dairesi Tesla’nın tüm mallarına, sahipleri belirlenebilene kadar el koydu. Bu arada elbette tüm belgeleri inceledi. Tesla’nın ışın silahı ile ilgili belgelerinin kopyası Dayton, Ohio’daki Wright Field Hava Üssüne gönderildi.

1952’de Tesla’nın hâlâ New York’ta saklanmakta olan özel eşyaları mucidin anavatanına gönderildi. Belgrat’ta, Yugoslavya başkanı Mareşal Tito tarafından bir Tesla Müzesi açıldı.

Peki Tesla’nın elektrik gücünü kablosuz olarak iletmeyi öngören o büyük hayaline ne oldu dersiniz?

Donanma ve Hava Kuvvetleri Yüksek Frekanslı Aktif Auroral Araştırma Programı diğer adıyla HAARP’ın Gakona – Alaska’daki tesisi… Büyük anten dizisi, iyonosfere yüksek enerjili mikrodalgalar göndermek üzere tasarlanmış durumda. HAARP projesi, Tesla’nın çalışmasının referans alındığı 1987 kayıtlı bir patentten türemiştir.ji

OLYMPUS DIGITAL CAMERA  Yıldırımların Efendisi: Nikola Tesla haarp

Bilim insanı, anlık sonuçları hedef almaz. İlerici fikirlerinin kolayca kabul göreceği beklentisini taşımaz. Onun işi toprağa tohum vermek gibidir: Gelecek içindir. Tesla bunun en önemli örneklerinden biridir.

Bu yazının referans olarak alındığı aşağıdaki belgeseli de izlenecekler listenize not etmenizi ve daha detaylı okuma için kitabını incelemenizi öneririm…

Sibel Çağlar  – Matematiksel